Chương IX. Dữ liệu và xác suất thực nghiệm
Bài 41. Biểu đồ cột kép
Đọc và vẽ biểu đồ cột kép để so sánh hai bộ dữ liệu cùng loại.
Biểu đồ cột kép là gì?
Biểu đồ cột kép gồm các cặp cột đứng cạnh nhau, mỗi cặp ứng với một đối tượng, dùng để so sánh hai bộ dữ liệu (hai lớp, hai năm, nam và nữ, ...). Hai loại cột có hai màu khác nhau và có chú giải cho biết màu nào ứng với bộ dữ liệu nào.
Ví dụ. Dựa vào biểu đồ trên: tuần nào lớp 6B mượn nhiều hơn lớp 6A? Cả hai lớp mượn tổng cộng bao nhiêu quyển ở tuần ?
- Tuần : 6B có , 6A có , nên 6B nhiều hơn quyển. Các tuần khác 6A nhiều hơn.
- Tuần : quyển.
Vẽ biểu đồ cột kép
- Bước 1. Vẽ các trục: một trục ghi các đối tượng, một trục ghi số liệu, chia vạch đều sao cho chứa được giá trị lớn nhất của cả hai bộ dữ liệu.
- Bước 2. Với mỗi đối tượng, vẽ hai hình chữ nhật cạnh nhau, chiều rộng bằng nhau, chiều cao bằng số liệu của từng bộ.
- Bước 3. Tô màu hoặc gạch chéo để phân biệt hai bộ dữ liệu, ghi chú thích, đặt tên và điền số liệu trên các cột (nếu cần).
Ghi nhớ: Cột kép giúp so sánh giá trị của hai bộ dữ liệu ngay tại mỗi đối tượng, cũng như xu hướng tăng giảm theo thứ tự các đối tượng.
Cũng như biểu đồ cột, ta có thể vẽ biểu đồ thanh ngang kép: mỗi đối tượng có hai thanh nằm ngang cạnh nhau.
Phân tích số liệu với biểu đồ cột kép
Ví dụ. Biểu đồ cột kép cho biết số cây lớp 6A và lớp 6B trồng được trong ba tháng: tháng : và ; tháng : và ; tháng : và . a) So sánh số cây hai lớp trồng được mỗi tháng. b) Số cây trồng được của mỗi lớp có xu hướng tăng hay giảm?
- a) Mỗi tháng cột của 6A cao hơn cột của 6B (, , ), nên lớp 6A luôn trồng được nhiều cây hơn.
- b) Các cột của cả hai lớp đều thấp dần từ tháng đến tháng , nên số cây trồng được của cả hai lớp có xu hướng giảm.
Mẹo: Hãy đặt cạnh nhau những cột mà em muốn so sánh. Muốn so sánh hai năm tại cùng một trạm, ta gom hai cột (hai năm) theo từng trạm. Muốn so sánh các trạm trong cùng một năm, ta gom các cột theo từng năm.
Luyện tập chung: Em sẽ làm gì trong tương lai?
Em có thể cùng các bạn điều tra ước mơ nghề nghiệp của cả lớp. Mỗi nhóm làm độc lập rồi tổng hợp dữ liệu chung của lớp.
- Bước 1. Thu thập dữ liệu: lập phiếu hỏi (giới tính; nghề nghiệp mơ ước như bác sĩ, ca sĩ, giáo viên, ..., khác) và phát cho các bạn trong nhóm.
- Bước 2. Lập bảng thống kê: thu phiếu, dùng bảng kiểm đếm để tổng hợp số bạn nam, số bạn nữ chọn mỗi nghề.
- Bước 3. Vẽ biểu đồ: biểu đồ cột cho số học sinh chọn mỗi nghề; biểu đồ cột kép cho số học sinh nam, nữ chọn mỗi nghề.
- Bước 4. Phân tích dữ liệu: nghề nào được nhiều bạn chọn nhất, nhiều bạn nam chọn nhất, nhiều bạn nữ chọn nhất; nam, nữ có xu hướng chọn những nghề nào?
Mở rộng
Biểu đồ cột kép thường được dùng để so sánh nam và nữ, năm trước và năm nay, hoặc hai thành phố. Ví dụ báo cáo về lượng mưa trung bình hằng tháng của Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh cho thấy rõ mùa mưa mỗi nơi khác nhau.
Mẹo: Khi đọc biểu đồ kép, hãy nhìn chú giải trước để khỏi nhầm hai bộ dữ liệu.