Chương IX. Dữ liệu và xác suất thực nghiệm

Bài 40. Biểu đồ cột

Đọc và vẽ biểu đồ cột biểu diễn một bộ dữ liệu.

Vẽ biểu đồ cột

  • Bước 1. Vẽ trục ngang biểu diễn các đối tượng; vẽ trục đứng biểu diễn số liệu, chia vạch đều và bắt đầu từ .
  • Bước 2. Với mỗi đối tượng trên trục ngang, vẽ một hình chữ nhật có chiều cao bằng số liệu của đối tượng đó. Các hình chữ nhật có chiều rộng bằng nhau.
  • Bước 3. Đặt tên cho biểu đồ, ghi chú thích và tô màu các cột (nếu cần).
Chú ý: Nếu trục đứng không bắt đầu từ mà không có dấu hiệu gì, các cột sẽ khác nhau rất nhiều dù số liệu chênh lệch ít, gây hiểu nhầm.
Ghi nhớ: Khi các số liệu đều lớn, người ta có thể dùng kí hiệu gãy khúc trên trục đứng (giữa vạch và vạch đầu tiên). Khi đó khoảng cách từ gốc đến vạch đầu tiên không phải là số đơn vị độ dài ghi trên vạch.

Người ta cũng dùng biểu đồ thanh ngang: các thanh nằm ngang, trục đứng ghi các đối tượng còn trục ngang ghi số liệu. Cách đọc giống hệt biểu đồ cột.

Phân tích số liệu với biểu đồ cột

Biểu đồ cột dùng các cột hình chữ nhật có cùng chiều rộng, chiều cao cột cho biết giá trị. Trục ngang ghi các đối tượng, trục đứng có vạch chia để đọc giá trị, mỗi biểu đồ có tiêu đề.

Ví dụ. Tổ nào có nhiều bạn đạt điểm nhất? Cả bốn tổ có bao nhiêu bạn đạt điểm ?
  1. Cột cao nhất là Tổ , giá trị .
  2. Tổng: .
Kết quả: Tổ nhiều nhất; cả bốn tổ có bạn.
Ví dụ. Biểu đồ cột về hoạt động giờ ra chơi của lớp: đọc sách bạn, chơi cờ vua bạn, nhảy dây bạn, đá cầu bạn. a) Hoạt động nào thu hút nhiều bạn nhất? b) Lập bảng thống kê. c) So sánh số bạn tham gia hoạt động tại chỗ (đọc sách, cờ vua) và hoạt động vận động (nhảy dây, đá cầu).
  1. a) Cột cao nhất là đá cầu ( bạn).
  2. b) Bảng: đọc sách ; cờ vua ; nhảy dây ; đá cầu .
  3. c) Hoạt động tại chỗ: bạn. Hoạt động vận động: bạn. Vì nên hoạt động vận động thu hút nhiều bạn hơn.
Kết quả: a) Đá cầu. b) Như bảng ở trên. c) Vận động: bạn, tại chỗ: bạn, vận động nhiều hơn.
Mẹo: Số liệu có thể là số âm, chẳng hạn lợi nhuận triệu đồng nghĩa là cửa hàng lỗ triệu đồng. Khi đó cột của số âm được vẽ dưới trục ngang. Nhìn dáng các cột từ trái sang phải còn cho biết xu hướng tăng hay giảm của số liệu.

Mở rộng

Biểu đồ cột có mặt ở khắp nơi: biểu đồ điểm số, biểu đồ lượng mưa các tháng, biểu đồ số khách du lịch đến Việt Nam qua các năm. Khi đọc báo chí, em hãy để ý trục đứng bắt đầu từ đâu: có khi người ta cắt bớt trục (thường có kí hiệu gãy khúc) để cột nhìn như chênh lệch rất lớn.

Biểu đồ cột và biểu đồ tranh cùng biểu diễn số liệu, nhưng biểu đồ cột đọc được cả số lẻ chính xác hơn nhờ các vạch chia ở trục.