Chương IX. Dữ liệu và xác suất thực nghiệm

Bài 39. Bảng thống kê và biểu đồ tranh

Lập bảng thống kê, dùng bảng kiểm đếm và đọc, vẽ biểu đồ tranh.

Bảng thống kê và kiểm đếm

Để dễ nhìn, ta sắp dữ liệu vào bảng thống kê: một cột ghi các đối tượng (hạng mục), một cột ghi số lượng. Khi dữ liệu thô nhiều, ta dùng bảng kiểm đếm: mỗi lần gặp một giá trị, vẽ một gạch; cứ đủ $5$ gạch thì gom thành một nhóm cho dễ đếm.

Môn thể thao	Kiểm đếm	Số bạn
Bóng đá	nhóm 5 + 2 gạch	7
Cầu lông	nhóm 5 + 4 gạch	9
Bơi lội	nhóm 5	5

Mẹo: Sau khi kiểm đếm xong, hãy cộng lại để chắc rằng tổng bằng số phiếu đã phát.

Bảng thống kê có thể có nhiều hàng, mỗi hàng ghi một loại số liệu. Khi đọc, hãy nhìn tên hàng, tên cột và đơn vị của số liệu.

Lớp	6A	6B	6C
Số học sinh	36	35	34
Số học sinh nữ	20	17	18

Ví dụ. Theo bảng thống kê trên, lớp nào có nhiều học sinh nam nhất?

Số học sinh nam bằng tổng số học sinh trừ số học sinh nữ.
6A: $36 - 20 = 16$ ; 6B: $35 - 17 = 18$ ; 6C: $34 - 18 = 16$ .

Kết quả: Lớp 6B có nhiều học sinh nam nhất (

18

bạn).

Biểu đồ tranh

Biểu đồ tranh dùng các biểu tượng (hình tròn, hình ngôi sao, ...) để biểu diễn số liệu. Mỗi biểu tượng ứng với một số đơn vị nhất định (ghi ở chú thích). Nửa biểu tượng ứng với nửa số đơn vị.

Mỗi biểu tượng ứng với 4 quyển sách

Ví dụ. Đọc biểu đồ trên: mỗi biểu tượng ứng với

4

quyển. Mỗi ngày mượn bao nhiêu quyển?

Thứ Hai: $3 \cdot 4 = 12$ quyển.
Thứ Ba: $2, 5 \cdot 4 = 10$ quyển (nửa biểu tượng là $2$ quyển).
Thứ Tư: $4 \cdot 4 = 16$ quyển.

Kết quả: Thứ Hai

12

, Thứ Ba

10

, Thứ Tư

16

quyển.

Ghi nhớ: Số liệu lớn thì chọn mỗi biểu tượng ứng với số lớn hơn (

5, 10, 20, \dots

) cho biểu đồ gọn.

Mẹo: Muốn mọi hàng của biểu đồ đều có số nguyên biểu tượng, hãy chọn mỗi biểu tượng ứng với ƯCLN của các số liệu. Ví dụ các số liệu

4

8

12

có

Ư CLN (4, 8, 12) = 4

, nên mỗi biểu tượng ứng với

4

và ba hàng lần lượt có

1

2

3

biểu tượng.

Mở rộng

Biểu đồ tranh rất hay gặp trên báo, trên bảng tin và trên các tấm áp phích tuyên truyền, vì nhìn một cái là thấy ngay đối tượng nào nhiều, đối tượng nào ít. Khi đọc, việc đầu tiên là nhìn chú thích xem một biểu tượng ứng với bao nhiêu.

Cách gạch kiểm đếm theo nhóm $5$ giống như em đếm phiếu bầu trong buổi họp lớp: bốn gạch đứng và một gạch chéo, nên đếm nhanh bằng cách nhảy từng bước $5$ .