Bài 53. Mặt Trăng

Mặt Trăng và các hình dạng nhìn thấy

Mặt Trăng là vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái Đất. Mặt Trăng không tự phát sáng; ta nhìn thấy Mặt Trăng là do nó phản chiếu ánh sáng Mặt Trời.

Hình dạng Mặt Trăng nhìn thấy thay đổi mỗi ngày, người ta gọi đó là các pha của Mặt Trăng. Không trăng (còn gọi là trăng non): từ Trái Đất không quan sát được phần bề mặt đang được Mặt Trời chiếu sáng. Trăng tròn: quan sát được toàn bộ phần bề mặt đang được Mặt Trời chiếu sáng.

Giải thích các pha của Mặt Trăng

Mặt Trăng quay quanh Trái Đất, mất khoảng một tháng để đi hết một vòng; phía Mặt Trăng hướng về Mặt Trời lúc nào cũng sáng. Ta thấy các hình dạng khác nhau của Mặt Trăng là do Mặt Trăng chuyển động quanh Trái Đất, Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời, nên vị trí tương đối giữa Mặt Trời, Trái Đất, Mặt Trăng thay đổi liên tục; từ Trái Đất ta chỉ nhìn thấy phần Mặt Trăng được chiếu sáng.

• Mặt Trăng quay một vòng quanh Trái Đất mất 27,32 ngày; vì Trái Đất cũng quay quanh Mặt Trời nên chu kì biểu kiến của pha Mặt Trăng (Tuần Trăng) là 29,5 ngày.
• Mặt Trăng tự quay một vòng trong đúng thời gian một vòng quanh Trái Đất, nên luôn chỉ có một phía của Mặt Trăng hướng về Trái Đất.

Mô hình quan sát các pha: dùng bìa cứng làm lăng trụ tám cạnh đều (cạnh 20 cm) làm "buồng tối", treo quả bóng nhỏ (Mặt Trăng) bên trong, chiếu đèn pin (Mặt Trời) vào một lỗ; đặt mắt vào các lỗ khoét ở tâm các cạnh còn lại để quan sát các pha.

Mở rộng

Mặt Trăng là thiên thể duy nhất ngoài Trái Đất mà con người đã đặt chân tới: năm 1959 vệ tinh nhân tạo Luna 1 của Liên Xô bay tới Mặt Trăng; từ năm 1969 đến năm 1972, chương trình A-pô-lô của Mĩ đã đưa người đổ bộ xuống Mặt Trăng. Tết Trung thu là dịp cả nhà ngắm trăng rằm.