Bài 49. Năng lượng hao phí

Khi sử dụng năng lượng, một phần là hữu ích, phần còn lại là hao phí; năng lượng hao phí luôn xuất hiện khi chuyển hoá và thường ở dạng nhiệt năng.

Năng lượng hữu ích

Khi sử dụng năng lượng vào một mục đích nào đó thì luôn có một phần năng lượng là hữu ích, phần còn lại là hao phí. Ví dụ khi đun sôi nước bằng ấm điện, phần năng lượng làm nóng nước là hữu ích, phần làm nóng vỏ ấm và toả ra không khí là hao phí.

Năng lượng hao phí

Năng lượng hao phí luôn xuất hiện trong quá trình chuyển hoá từ dạng này sang dạng khác, từ vật này sang vật khác. Năng lượng hao phí thường ở dạng nhiệt năng (đôi khi có cả âm thanh hoặc ánh sáng).

Loại đèn (nhận 100 J điện năng)	Ánh sáng (có ích)	Nhiệt (hao phí)
Đèn sợi đốt	5 J	95 J
Đèn compact	20 J	80 J
Đèn LED	80 J	20 J

\text{Năng lượng toàn phần} = \text{có ích} + \text{hao phí}

Tổng năng lượng vẫn được bảo toàn

Ví dụ. Một bóng đèn nhận 100 J điện năng, phát ra 20 J quang năng. Tính năng lượng hao phí.

Năng lượng có ích là quang năng 20 J.
Hao phí = 100 − 20 = 80 J.

Kết quả: 80 J (chủ yếu là nhiệt)

Ghi nhớ: Năng lượng hao phí không mất đi, nhưng ta không thể thu lại để dùng vào việc cần.

Mở rộng

Giảm hao phí: bôi trơn các chi tiết máy để giảm ma sát, cách nhiệt tốt cho bình nước nóng và tủ lạnh, dùng đèn LED thay đèn sợi đốt. Tỉ lệ năng lượng có ích trên năng lượng toàn phần cho biết thiết bị dùng năng lượng hiệu quả đến đâu: đèn LED ở bảng trên có ích 80 trên 100, tức 80 %.