Bài 46. Năng lượng và sự truyền năng lượng
Mọi biến đổi trong tự nhiên đều cần năng lượng; năng lượng đặc trưng cho khả năng tác dụng lực, đo bằng jun (J) và có thể truyền từ vật này sang vật khác qua tác dụng lực hoặc truyền nhiệt.
Năng lượng
Chúng ta không nhìn thấy năng lượng nhưng cảm nhận được tác dụng của nó. Mọi hiện tượng trong tự nhiên đều cần năng lượng.
- Mọi hoạt động hằng ngày của cơ thể cần năng lượng lấy từ năng lượng dự trữ trong thức ăn.
- Đèn pin sáng được nhờ năng lượng dự trữ trong pin.
- Cây cối lớn lên, ra hoa, kết trái nhờ hấp thụ năng lượng của ánh sáng Mặt Trời.
Xăng, dầu và các chất đốt (than, gỗ, rác thải,...) gọi là nhiên liệu. Nhiên liệu khi bị đốt cháy sẽ giải phóng năng lượng, tạo ra nhiệt và ánh sáng.
Năng lượng và tác dụng lực
Năng lượng đặc trưng cho khả năng tác dụng lực. Gió nhẹ làm chong chóng quay, gió mạnh làm cánh tua-bin quay, lốc xoáy phá huỷ nhà cửa. Khi năng lượng càng nhiều thì lực tác dụng có thể càng mạnh và thời gian tác dụng của lực có thể càng dài.
Thổi hơi qua ống hút vào chiếc xe đồ chơi: thổi mạnh hơn và lâu hơn thì năng lượng truyền cho xe nhiều hơn, xe chạy nhanh hơn và xa hơn.
Sự truyền năng lượng
Năng lượng có thể truyền từ vật này sang vật khác, từ nơi này đến nơi khác bằng nhiều cách, ví dụ qua tác dụng lực (gió truyền năng lượng cho cánh quạt) và qua truyền nhiệt (bếp truyền năng lượng cho ấm nước làm nhiệt độ của nước tăng lên).
| Tình huống | Năng lượng được truyền |
|---|---|
| Chân sút làm bóng bay | Bằng lực, từ chân sang bóng |
| Đặt nồi lên bếp | Bằng nhiệt, từ bếp sang nồi |
| Gió thổi làm cánh quạt gió quay | Bằng lực, từ gió sang cánh quạt |
Mở rộng
Năng lượng ta nhận từ thức ăn thường ghi bằng calo hoặc kilôcalo (kcal) trên bao bì. Vì 1 cal khoảng 4,2 J nên 1 kcal khoảng 4,2 kJ. Cây xanh thì hấp thụ năng lượng ánh sáng Mặt Trời để lớn lên.