Bài 44. Lực ma sát
Lực ma sát là lực tiếp xúc xuất hiện ở bề mặt tiếp xúc giữa hai vật; có hai loại thường gặp là ma sát nghỉ và ma sát trượt; ma sát có thể cản trở hoặc thúc đẩy chuyển động.
Lực ma sát là gì?
Dùng tay búng nhẹ miếng gỗ trên mặt bàn, miếng gỗ trượt chậm dần rồi dừng lại. Lực do mặt bàn tác dụng lên bề mặt miếng gỗ làm gỗ thay đổi chuyển động gọi là lực ma sát. Đó là lực tiếp xúc, xuất hiện ở bề mặt tiếp xúc giữa hai vật.
Lực ma sát nghỉ và lực ma sát trượt
- Lực ma sát nghỉ là lực giữ cho vật đứng yên ngay cả khi nó bị kéo hoặc đẩy, ví dụ em đẩy nhẹ thùng hàng mà thùng vẫn đứng yên.
- Lực ma sát trượt là lực xuất hiện khi vật trượt trên bề mặt của vật khác, ví dụ miếng gỗ trượt trên mặt bàn.
Tác dụng của lực ma sát đối với chuyển động
Lực ma sát có thể cản trở hoặc thúc đẩy chuyển động.
| Tình huống | Tác dụng của lực ma sát |
|---|---|
| Phanh gấp, bánh xe đạp bị cản bởi má phanh và mặt đường | Cản trở chuyển động, xe chậm dần rồi dừng |
| Một người đẩy thùng hàng nặng mà thùng vẫn đứng yên | Ma sát nghỉ cản trở lực đẩy; cần hai người đẩy mới thắng được |
| Chân đạp lên mặt đường về phía sau khi đi bộ | Lực ma sát hướng về phía trước, thúc đẩy người chuyển động |
| Bánh ô tô sa lầy quay mà xe không đi | Ma sát giữa bánh và nền bùn quá nhỏ; rải thêm vật nhám để tăng ma sát |
Ma sát trong an toàn giao thông
- Các khía rãnh trên mặt lốp xe làm tăng ma sát giữa lốp và mặt đường; lốp mòn hết rãnh thì đi xe kém an toàn.
- Khi phanh gấp, lốp ô tô trượt trên mặt đường nhựa, ma sát trượt làm lốp mòn đi và để lại vệt đen dài.
- Trời mưa đường ướt, ma sát giảm nên biển báo hạ tốc độ tối đa cho phép (ví dụ từ 120 km/h xuống 100 km/h).
Mở rộng
Ngoài ma sát nghỉ và ma sát trượt còn có ma sát lăn khi vật lăn trên bề mặt khác, thường nhỏ hơn ma sát trượt. Ổ bi trong trục bánh xe biến ma sát trượt thành ma sát lăn nên ma sát nhỏ đi nhiều; tra dầu mỡ cũng làm giảm ma sát. Ngược lại, làm bề mặt nhám hơn hoặc ép hai vật mạnh hơn thì ma sát tăng. Cầu thủ đi giày đinh để tăng ma sát với cỏ.