Bài 40. Lực là gì?

Lực là gì?

Em đẩy chiếc xe đồ chơi thì xe lăn đi; em kéo sợi dây thì chiếc hộp trượt lại gần. Sự đẩy hoặc sự kéo như vậy gọi là lực. Khi vật A đẩy hoặc kéo vật B, ta nói vật A tác dụng lực lên vật B.

Tác dụng của lực

Lực tác dụng lên vật có thể làm thay đổi tốc độ, thay đổi hướng chuyển động hoặc làm vật biến dạng.

• Làm vật bắt đầu chuyển động (cầu thủ đá quả bóng đang đứng yên).
• Làm vật chuyển động nhanh dần hoặc chậm dần.
• Làm vật dừng lại (thủ môn bắt quả bóng đang bay).
• Làm vật đổi hướng chuyển động (hậu vệ đá bóng sang trái).
• Làm vật biến dạng: nén một lò xo, kéo dãn một sợi dây cao su.

Lực tiếp xúc và lực không tiếp xúc

Lực tiếp xúc xuất hiện khi vật gây ra lực có sự tiếp xúc với vật chịu tác dụng của lực, ví dụ chân đá vào quả bóng. Lực không tiếp xúc xuất hiện ngay cả khi vật gây ra lực không tiếp xúc với vật chịu tác dụng của lực, ví dụ nam châm hút đinh sắt từ xa, Trái Đất hút quả xoài rơi.

Thí nghiệm 1. Dùng dây nén một lò xo lá tròn rồi chốt lại. Đặt xe lăn ở xa đầu lò xo rồi thả chốt: lò xo bung ra nhưng không làm xe chuyển động. Phải đặt xe sát lò xo thì lò xo bung ra mới đẩy được xe, vì lực của lò xo là lực tiếp xúc.

Thí nghiệm 2. Đặt hai xe lăn có gắn nam châm và đưa xe B lại gần xe A. Xe A có thể bắt đầu chuyển động khi hai xe còn cách nhau một khoảng, nên lực của xe B lên xe A là lực không tiếp xúc.

Mở rộng

Trên sân đình làng, trò kéo co là cuộc "đấu lực": hai đội cùng kéo sợi dây, dây đứng yên khi hai lực kéo cân bằng nhau. Ở các trận cầu lông, vợt tác dụng lực lên quả cầu làm nó đổi hướng nhanh đến mức mắt thường khó theo kịp.