Bài 38. Đa dạng sinh học

Đa dạng sinh học là gì?

Đa dạng sinh học biểu thị rõ nét nhất ở số lượng loài sinh vật. Đa dạng sinh học có ở hệ sinh thái trên cạn (rừng, đồng ruộng,...) và hệ sinh thái dưới nước (biển, rạn san hô,...), với nhiều loài thực vật, động vật khác nhau cùng sinh sống.

Vai trò của đa dạng sinh học

Trong tự nhiên: đa dạng sinh học giúp duy trì và ổn định sự sống trên Trái Đất. Các loài sống trong cùng một khu vực có mối quan hệ qua lại khăng khít với nhau, hỗ trợ hoặc cạnh tranh lẫn nhau, từ đó đảm bảo sự tồn tại và ổn định của mỗi loài cùng toàn bộ hệ sinh thái. Rừng tự nhiên với vô số loài thực vật có vai trò điều hoà khí hậu, bảo vệ đất và nước, hạn chế sạt lở, xói mòn và lũ quét; rừng còn là nơi ở của các loài động vật hoang dã. Nhiều loài nấm và vi khuẩn phân huỷ xác động, thực vật và chất thải hữu cơ thành những chất đơn giản giúp đất thêm màu mỡ và làm sạch môi trường.

Đối với con người: đa dạng sinh học đảm bảo sự phát triển bền vững của con người thông qua việc cung cấp ổn định nguồn nước, lương thực, thực phẩm; đồng thời tạo ra môi trường sống thuận lợi. Đa dạng sinh học tạo nên các cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp phục vụ nhu cầu tham quan giải trí, nghỉ dưỡng. Ngoài ra, đa dạng sinh học còn giúp con người thích ứng với biến đổi khí hậu qua việc làm giảm ảnh hưởng của thiên tai và khí hậu khắc nghiệt (như rừng phòng hộ).

Nguyên nhân gây suy giảm đa dạng sinh học và hậu quả

Nguyên nhân: mặc dù có vai trò rất quan trọng nhưng hiện nay ở nhiều nơi đa dạng sinh học đang ngày càng bị suy giảm nghiêm trọng. Một số loài sinh vật đã biến mất vĩnh viễn trên Trái Đất và nhiều loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Tình trạng này có nguyên nhân từ cả yếu tố tự nhiên (cháy rừng tự nhiên, núi lửa phun trào,...) và con người (sử dụng thuốc trừ sâu, săn bắt động vật hoang dã, chặt phá rừng,...).

Hậu quả: đa dạng sinh học bị suy giảm không chỉ khiến nguồn cung cấp lương thực, thực phẩm, nguyên vật liệu cho con người trở nên khan hiếm mà còn dẫn đến những tác hại về khí hậu và môi trường tự nhiên (như hạn hán, lũ lụt, sạt lở đất do phá rừng).

Bảo vệ đa dạng sinh học

Đa dạng sinh học có vai trò sống còn đối với con người, bảo vệ đa dạng sinh học chính là bảo vệ cuộc sống của con người. Đây là việc làm cấp bách và vô cùng cần thiết, đòi hỏi sự chung tay góp sức của tất cả mọi người và các quốc gia trên thế giới.

• Trồng rừng và bảo vệ rừng.
• Xây dựng hệ thống các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên.
• Nghiêm cấm khai thác, mua bán, tiêu thụ sản phẩm từ các loài động vật, thực vật quý hiếm; cấm săn bắt động vật hoang dã.
• Tuyên truyền và thực hiện các Luật Bảo vệ môi trường, Luật Đa dạng sinh học, Luật Bảo vệ và Phát triển rừng,...

Mở rộng

Vườn quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình) được thành lập năm 1962, là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam.

Rừng ngập mặn Cần Giờ (Thành phố Hồ Chí Minh) được công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới; rừng giúp chắn sóng, giữ đất và là nơi sinh sản của nhiều loài tôm, cua, cá.