Bài 35. Thực hành: Quan sát và phân biệt một số nhóm thực vật
Thực hành quan sát hình ảnh, mẫu vật của rêu tường, dương xỉ (hoặc cỏ bợ), thông, bí ngô và phân chia vào các ngành thực vật theo tiêu chí đã học.
Chuẩn bị
Thiết bị, dụng cụ: kính hiển vi có vật kính 10x và 40x; kính lúp; dao lam; nước cất; ống nhỏ giọt; lam kính; lamen.
- Rêu tường: mẫu vật thật hoặc ảnh cây rêu có đủ rễ, thân, lá và túi bào tử.
- Dương xỉ, cỏ bợ: cây có đủ rễ, thân, lá non, lá già có ổ túi bào tử/quả bào tử hoặc tranh, ảnh minh hoạ.
- Thông: cành thông mang cả hai loại nón đực và nón cái hoặc ảnh cây thông có thân, lá, nón đực, nón cái.
- Bí ngô: quả bí ngô đã già hoặc ảnh bổ đôi quả bí; ảnh cây bí ngô có hoa, quả, rễ, thân, lá. Có thể sử dụng mẫu vật khác thuộc ngành Hạt kín.
Cách tiến hành
1. Quan sát đại diện thực vật không có mạch (rêu). Dùng kính lúp quan sát các cơ quan của cây rêu: rễ, thân, lá và vị trí của bào tử trên mẫu vật thật hoặc tranh, ảnh. Quan sát thân có phân nhánh hay không. Dùng dao lam cắt một lát cắt mỏng ngang thân cây rêu (nếu có), đặt lát cắt lên lam kính, nhỏ một giọt nước cất lên mẫu vật và đậy lại bằng lamen. Đặt lên bàn kính của kính hiển vi và quan sát ở vật kính 10x và 40x. Quan sát thân cây có mạch dẫn hay không.
2. Quan sát đại diện ngành Dương xỉ. Quan sát, xác định các bộ phận của cây dương xỉ: rễ, thân, lá. Quan sát đặc điểm của lá non cây dương xỉ. Tìm và chỉ ra vị trí ổ bào tử của dương xỉ hoặc quả bào tử của cây cỏ bợ.
3. Quan sát đại diện ngành Hạt trần. Dùng tranh, ảnh hoặc mẫu vật, quan sát hình thái của cây thông: rễ, thân (thân gỗ hay thân bò,...), lá (hình dạng, kích thước). Quan sát và xác định cơ quan sinh sản: nón đực mọc thành cụm, nhỏ, màu vàng; nón cái mọc riêng rẽ, lớn hơn nón đực. Quan sát vị trí của hạt thông (được bao bọc hay lộ ra ngoài).
4. Quan sát đại diện ngành Hạt kín. Sử dụng hình ảnh cây bí ngô (hoặc cây khác thuộc ngành Hạt kín) có hoa, quả, rễ, thân, lá; hình ảnh quả bí ngô bổ đôi hoặc mẫu quả thật. Quan sát cơ quan sinh sản (hoa): hoa bí ngô có hoa đực, hoa cái. Quan sát vị trí của hạt (bên trong hay bên ngoài quả).
Thu hoạch
- Sắp xếp các mẫu vật đã quan sát vào vị trí phân loại thực vật cho phù hợp và giải thích vì sao em sắp xếp như vậy; hoàn thành bảng gồm các cột: tên cây, tên ngành, lí do.
- Nêu dấu hiệu nhận biết một số đại diện ngành thực vật thông qua đặc điểm hình thái.
| Đại diện | Dấu hiệu nhận biết |
|---|---|
| Rêu tường | Nhỏ bé, rễ giả, thân và lá không có mạch dẫn, sinh sản bằng bào tử |
| Dương xỉ | Có rễ, thân, lá thật; lá non cuộn tròn; có ổ bào tử ở lá già |
| Thông | Cây gỗ; có nón đực và nón cái; hạt nằm lộ trên lá noãn hở |
| Bí ngô | Có hoa đực, hoa cái; hạt nằm trong quả |
Mở rộng
Quả bí ngô là quả thật: hạt nằm bên trong quả, nên bí ngô thuộc ngành Hạt kín. Các mẫu hạt kín khác như quả cam, quả đậu cũng có thể dùng để quan sát.
Khi thực hành ngoài thiên nhiên hay ở vườn trường, nên mặc áo dài tay, không nếm cây lạ, không bẻ cành, hái hoa bừa bãi.