Bài 29. Virus
Virus là dạng sống vô cùng nhỏ, không có cấu tạo tế bào, chỉ nhân lên trong tế bào sinh vật sống; gồm vỏ protein và lõi vật chất di truyền; gây bệnh nhưng cũng có ứng dụng; vaccine là biện pháp hữu hiệu phòng bệnh do virus.
Đa dạng virus
Virus là dạng sống có kích thước vô cùng nhỏ bé, không có cấu tạo tế bào, chỉ nhân lên được trong tế bào của sinh vật sống.
Hầu hết virus có kích thước vô cùng nhỏ, chỉ quan sát được bằng kính hiển vi điện tử. Ví dụ: một vi khuẩn đường ruột có kích thước từ 2 đến 4 µm, kích thước đó gấp ba lần loại virus lớn nhất và dài gấp 300 lần một virus cảm lạnh.
Virus có ba dạng chính: dạng xoắn (virus Ebola, virus cúm,...), dạng khối (virus HIV, virus bại liệt,...) và dạng hỗn hợp (thể thực khuẩn T4, virus đậu mùa,...).
Cấu tạo của virus
Virus chưa có cấu tạo tế bào. Tất cả các virus đều gồm 2 thành phần cơ bản: vỏ protein và lõi là vật chất di truyền (DNA hoặc RNA). Một số virus có thêm vỏ ngoài và gai glycoprotein.
Vai trò và ứng dụng của virus
Virus có vai trò quan trọng, được ứng dụng rộng rãi trong y học và nông nghiệp.
- Trong y học: virus được sử dụng trong sản xuất vaccine; cũng được sử dụng để sản xuất nhiều chế phẩm sinh học có giá trị như hormone, protein,...
- Trong nông nghiệp: virus được dùng để sản xuất thuốc trừ sâu cho hiệu quả cao mà không gây ô nhiễm môi trường; được sử dụng để chuyển gene từ loài này sang loài khác, góp phần tạo ra các giống vật nuôi, cây trồng có năng suất và chất lượng cao, kháng bệnh tốt như giống bông kháng sâu hại, giống lúa "gạo vàng" có giá trị dinh dưỡng cao,...
Một số bệnh do virus và cách phòng bệnh
Virus có thể gây bệnh cho người, động vật, thực vật, nấm và vi khuẩn.
| Đối tượng | Một số bệnh do virus |
|---|---|
| Người | Thuỷ đậu, quai bị, viêm gan B, cúm,... (khoảng 90% các bệnh đường hô hấp ở người do virus gây ra); sốt xuất huyết do virus Dengue |
| Động vật | Tai xanh ở lợn; lở mồm long móng ở trâu, bò; cúm gia cầm,... |
| Thực vật | Khảm ở cây đậu, xoăn lá cà chua,... |
Các bệnh do virus gây ra dễ lây lan, trở thành dịch lớn gây thiệt hại nặng nề về sức khoẻ và kinh tế. Các virus ở vi khuẩn gây ra những thiệt hại nghiêm trọng trong ngành công nghiệp sản xuất thuốc kháng sinh, mì chính,...
Phòng bệnh do virus: phương pháp hữu hiệu nhất là sử dụng vaccine. Vaccine dùng để phòng tránh nhiều bệnh lây truyền, được tạo ra từ chính những vi khuẩn, virus đã chết hoặc được làm suy yếu. Đưa vaccine vào cơ thể giúp cơ thể "làm quen" trước với mầm bệnh và tìm ra cách đối phó; nhờ vậy, lần tới khi tiếp xúc với mầm bệnh, cơ thể có thể tiêu diệt chúng một cách nhanh chóng. Ngoài ra, ăn uống và sinh hoạt điều độ, vệ sinh sạch sẽ cũng giúp phòng bệnh do virus.
Mở rộng
Bệnh đậu mùa do virus gây ra từng giết chết trên 500 triệu người trong lịch sử nhân loại. Nhờ có vaccine đậu mùa mà bệnh này gần như bị xoá sổ. Hiện nay còn nhiều bệnh do virus gây ra vẫn chưa tìm ra vaccine phòng bệnh như HIV/AIDS, herpes, tay chân miệng,...
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở Việt Nam do virus gây ra, lây qua muỗi vằn đốt. Phòng bệnh bằng cách diệt loăng quăng, không để nước đọng, nằm màn.