Bài 28. Thực hành: Làm sữa chua và quan sát vi khuẩn

Chuẩn bị

Thiết bị, dụng cụ: kính hiển vi có vật kính 10x và 40x; bộ lam kính và lamen; ống nhỏ giọt; nhiệt kế; giấy thấm; cốc 1,2 lít; thìa trộn; nước cất; cốc thuỷ tinh; ấm đun nước; thùng xốp có nắp; lọ thuỷ tinh nhỏ có nắp.

Nguyên liệu, mẫu vật: hai hộp sữa chua không đường để ở nhiệt độ phòng (khoảng 25 °C trước khi thực hiện 1 – 2 giờ); một hộp sữa đặc có đường (380 gam); nước lọc hoặc sữa tươi tiệt trùng (1 lít).

Tiến hành

1. Quan sát tế bào vi khuẩn trong sữa chua (dùng một hộp sữa chua làm nguyên liệu)

*a) Chuẩn bị lam kính chứa mẫu vật*

• Bước 1: Lấy một thìa sữa chua không đường pha loãng với 10 mL nước cất.
• Bước 2: Dùng ống nhỏ giọt hút một lượng nhỏ dịch đã pha loãng, nhỏ một giọt lên lam kính.
• Bước 3: Đậy lamen lên mẫu vật.
• Bước 4: Dùng giấy thấm nhẹ quanh viền lamen để loại bỏ nước thừa.

*b) Quan sát bằng kính hiển vi*

• Bước 1: Đặt lam kính đã chuẩn bị lên bàn kính của kính hiển vi và nhìn từ ngoài (chưa qua thị kính) để điều chỉnh cho vùng có mẫu vật trên lam kính vào giữa vùng sáng.
• Bước 2: Quan sát toàn bộ lam kính ở vật kính 10x để bước đầu xác định vị trí có nhiều vi khuẩn.
• Bước 3: Chỉnh vùng có nhiều vi khuẩn vào giữa trường kính và chuyển sang quan sát ở vật kính 40x để quan sát rõ hơn hình dạng của vi khuẩn.

2. Làm sữa chua

• Bước 1: Đun sôi 1 lít nước sau đó để nguội đến khoảng 50 °C (dùng nhiệt kế để đo, xem cách dùng nhiệt kế ở bài 8, chương I).
• Bước 2: Đổ hộp sữa đặc vào cốc đựng rồi thêm nước ấm vào để đạt 1 lít, trộn đều để sữa đặc tan hết. Sau đó đổ thêm hộp sữa chua vào hỗn hợp đã pha và tiếp tục trộn đều.
• Bước 3: Rót toàn bộ hỗn hợp thu được vào các lọ thuỷ tinh sạch đã chuẩn bị, đặt vào thùng xốp và đậy nắp lại để giữ ấm từ 10 – 12 giờ. Sau thời gian ủ ấm, lấy sản phẩm ra và bảo quản trong tủ lạnh.

3. Quan sát các mẫu vi khuẩn khác hoặc tiêu bản nhuộm (nếu có): dùng các mẫu tiêu bản nhuộm một số loại vi khuẩn, quan sát bằng kính hiển vi ở vật kính 10x và 40x.

Thu hoạch

• Vẽ vào vở hình ảnh vi khuẩn có trong sữa chua đã quan sát được bằng kính hiển vi ở các độ phóng đại khác nhau (vẽ thêm nếu quan sát mẫu vi khuẩn khác).
• Nhận xét về hình dạng và cách sắp xếp của các vi khuẩn quan sát được.
• Vì sao trong khi làm sữa chua, không dùng nước sôi để pha hộp sữa chua dùng làm giống? Sau thời gian ủ ấm hỗn hợp làm sữa chua, nếu để sản phẩm ở ngoài (không cho vào tủ lạnh) thì điều gì sẽ xảy ra?

Gợi ý: sữa chua dùng làm giống chứa vi khuẩn lactic sống; nước quá nóng sẽ làm chết các vi khuẩn này nên sữa không thành sữa chua. Để sản phẩm ngoài tủ lạnh thì vi khuẩn tiếp tục hoạt động, sản phẩm chua dần và dễ bị hỏng.

Mở rộng

Phương pháp nhuộm Gram do nhà khoa học Hans Christian Joachim Gram phát minh. Dựa vào màu sắc của vi khuẩn sau khi nhuộm Gram, người ta phân biệt được hai nhóm vi khuẩn: nhóm Gram âm (màu đỏ hồng) và nhóm Gram dương (màu tím). Phần lớn những vi khuẩn gây bệnh thuộc nhóm Gram âm.

Biết được vi khuẩn gây bệnh thuộc nhóm nào sẽ giúp ta sử dụng loại thuốc kháng sinh phù hợp để điều trị bệnh đạt hiệu quả.