Bài 24. Thực hành: Quan sát và mô tả cơ thể đơn bào, cơ thể đa bào
Thực hành quan sát và vẽ cơ thể đơn bào trong nước ao (hồ), quan sát mô hình hệ cơ quan người và các cơ quan của thực vật, rồi hoàn thành các bảng thu hoạch.
Chuẩn bị
Thiết bị, dụng cụ: lam kính; lamen; cốc đong; kính hiển vi có vật kính 10x, 40x; ống nhỏ giọt; giấy thấm; thìa.
Mẫu vật: nước ao (hồ) hoặc nước trong môi trường nuôi; mô hình, tranh, ảnh giải phẫu một số hệ cơ quan ở cơ thể người; một số loài thực vật có hình thái các cơ quan khác nhau như cây lúa (hoặc hành), cây rau ngót, cây bưởi nhỏ,... hoặc tranh, ảnh của một số loài cây.
Cách tiến hành
1. Làm tiêu bản và quan sát cơ thể đơn bào trong nước ao (hồ)
- Bước 1: Dùng thìa khuấy đều nước ao (hồ) trong cốc.
- Bước 2: Dùng ống nhỏ giọt hút lấy một giọt nước ao (hồ) nhỏ lên lam kính rồi đậy bằng lamen.
- Bước 3: Dùng giấy thấm hút phần nước tràn ra ngoài lamen.
- Bước 4: Quan sát tiêu bản bằng kính hiển vi ở vật kính 10x và 40x. Vẽ lại cơ thể sinh vật đơn bào em quan sát được; dựa vào Hình 24.2 xác định tên sinh vật đơn bào đã quan sát và hoàn thành vào bảng thu hoạch.
Các cơ thể đơn bào phổ biến ở nước ao, hồ (Hình 24.2): trùng giày, xoắn khuẩn, trực khuẩn, cầu khuẩn, trùng loa kèn, trùng biến hình, trùng roi xanh, trùng bánh xe.
2. Quan sát mô hình hoặc tranh, ảnh cấu tạo một số hệ cơ quan của cơ thể người. Nêu tên và xác định vị trí một số cơ quan cấu tạo nên mỗi hệ cơ quan:
| Hệ cơ quan | Các cơ quan | Chức năng |
|---|---|---|
| Hệ tiêu hoá | Miệng, thực quản, dạ dày, ruột, gan, tuỵ, hậu môn | Biến đổi thức ăn thành chất dinh dưỡng, hấp thụ chất dinh dưỡng và thải phân |
| Hệ tuần hoàn | Tim, các mạch máu, máu | Vận chuyển oxygen và chất dinh dưỡng đến các phần khác nhau của cơ thể, đồng thời mang đi khí carbon dioxide và các chất thải |
| Hệ thần kinh | Não, tuỷ sống, hạch và các dây thần kinh | Truyền thông tin hoặc tín hiệu giữa các phần của cơ thể |
3. Quan sát các cơ quan của thực vật. Quan sát các cây trên tranh, ảnh hoặc mẫu vật. Xác định vị trí và gọi tên các cơ quan của cây.
Thu hoạch
- Kết quả quan sát cơ thể đơn bào: a) hoàn thành bảng gồm cột tên sinh vật quan sát được và cột vẽ hình; b) kể tên các cơ thể đơn bào có khả năng quang hợp mà em quan sát thấy và nêu dấu hiệu nhận biết chúng.
- Dựa vào kết quả quan sát mô hình hoặc tranh, ảnh một số hệ cơ quan trong cơ thể người, hoàn thành bảng gồm hệ cơ quan (hệ tiêu hoá, hệ tuần hoàn, hệ thần kinh), các cơ quan cấu tạo và vị trí trên cơ thể.
- Từ kết quả quan sát các cơ quan của một số cây, hoàn thành bảng gồm tên cây, cơ quan quan sát được và mô tả.
Mở rộng
Anton van Leeuwenhoek, người Hà Lan, là một trong những người đầu tiên dùng kính hiển vi tự làm để nhìn thấy các sinh vật rất nhỏ trong giọt nước vào những năm 1670.
Nước ao có thể chứa vi khuẩn, nên không uống, không để dính vào mắt, và cần rửa tay sau khi thực hành. Lam kính, lamen bằng thuỷ tinh dễ vỡ, cần cầm nhẹ tay.