Bài 20. Sự lớn lên và sinh sản của tế bào

Sự lớn lên của tế bào

Các tế bào con mới hình thành có kích thước bé. Nhờ quá trình trao đổi chất, kích thước và khối lượng của chúng tăng dần lên, trở thành các tế bào trưởng thành. Đó là sự lớn lên của tế bào.

Sự sinh sản (phân chia) của tế bào

Mỗi tế bào lớn lên đến một kích thước nhất định sẽ phân chia thành hai tế bào con. Quá trình này còn được gọi là sự sinh sản của tế bào.

Các tế bào con lại lớn lên rồi tiếp tục phân chia. Từ 1 tế bào thành 2, từ 2 thành 4, từ 4 thành 8,... nên cơ thể gồm hàng tỉ tế bào được hình thành nhờ quá trình này.

Sau mỗi lần phân chia, số tế bào tăng gấp đôi. Sau $n$ lần phân chia liên tiếp, từ 1 tế bào mẹ có $2^n$ tế bào con.

Ý nghĩa sự lớn lên và sinh sản của tế bào

Ở hầu hết các sinh vật đa bào, sự lớn lên chủ yếu do sự tăng lên về kích thước và số lượng các tế bào trong cơ thể. Ở sinh vật đơn bào, sự lớn lên là do sự tăng lên của kích thước tế bào.

Khi cơ thể ngừng lớn, các tế bào vẫn tiếp tục sinh sản để thay thế các tế bào già, tế bào chết và tế bào bị tổn thương. Ví dụ: mỗi lần chải răng hay súc miệng có hàng nghìn tế bào chết và bị tổn thương được thải ra; các tế bào lớp bề mặt của dạ dày bị acid làm chết cần được thay thế vài ngày một lần.

Mở rộng

Không phải tế bào nào cũng sinh sản được. Ở thực vật, tế bào đã phân hoá thì không sinh sản nữa; chỉ tế bào ở mô phân sinh (đầu chóp rễ, chồi,...) mới có khả năng sinh sản. Ở người, tế bào thần kinh sau khi biệt hoá không còn khả năng sinh sản.

Bình thường sự sinh sản của tế bào được điều khiển chính xác, tạo ra vừa đủ số tế bào cần thay thế. Nếu không kiểm soát được, tế bào sinh sản liên tục sẽ tạo nên các khối u, ảnh hưởng đến chức năng bình thường của cơ thể.

Vi khuẩn trong điều kiện thuận lợi có thể phân chia khoảng 20 phút một lần, nên thức ăn để ngoài trời nóng nhanh thiu.