Bài 17. Tách chất khỏi hỗn hợp
Dựa vào sự khác nhau về tính chất của các chất, ta có thể tách chất ra khỏi hỗn hợp bằng cách lắng, gạn, lọc, cô cạn hay chiết.
Nguyên tắc tách chất
Trong tự nhiên và cuộc sống, ta gặp rất nhiều hiện tượng tách chất ra khỏi hỗn hợp: hạt phù sa nặng hơn nước nên lắng xuống đáy sông; muối ăn không bị bay hơi nên khi làm nước biển bay hơi sẽ thu được muối rắn. Vậy có thể tách các chất trong hỗn hợp dựa trên sự khác nhau về tính chất của chúng.
Một số cách tách chất
| Phương pháp | Dùng khi | Ví dụ |
|---|---|---|
| Lắng, gạn | Tách các chất rắn lơ lửng nặng hơn ra khỏi chất nhẹ hơn | Phù sa lắng xuống đáy sông; gạn lấy lớp nước trong |
| Lọc | Tách chất rắn không tan ra khỏi chất lỏng hoặc chất khí | Lọc nước đục lẫn đất bằng phễu lót giấy lọc |
| Cô cạn | Tách chất tan rắn ra khỏi dung dịch hoặc huyền phù bằng cách làm dung môi bay hơi | Thu muối ăn từ nước muối |
| Chiết | Tách các chất lỏng không tan vào nhau | Tách dầu ăn khỏi nước bằng phễu chiết |
- Lắng, gạn: hạt bụi nặng hơn tự lắng xuống; hạt bùn, đất nặng hơn nước lắng xuống đáy khi để yên, ta gạn lấy lớp nước ở phía trên được nước trong hơn.
- Lọc: khi các hạt chất rắn lơ lửng, khó lắng, ta dùng phễu lót giấy lọc. Giấy lọc chứa những lỗ nhỏ li ti; khi chất lỏng chảy qua giấy lọc, những hạt chất rắn có kích thước lớn hơn lỗ này sẽ bị giữ lại.
- Cô cạn: đun nóng dung dịch muối cho đến khi nước bay hơi hết, còn lại muối. Người làm muối còn lợi dụng nắng, gió để nước bay hơi.
- Chiết: khi hai chất lỏng không tan vào nhau, hỗn hợp tách thành hai lớp riêng biệt; dùng bình chiết, phễu chiết để tách. Mở từ từ khoá phễu cho chất lỏng phía dưới chảy xuống cốc, khi phần lớp trên chạm vào bề mặt khoá thì vặn khoá lại.
Thực hành tách chất
Lọc nước từ hỗn hợp nước lẫn đất: chuẩn bị nước, 2 cốc thuỷ tinh, đất, phễu lọc, giấy lọc. Cho 1 thìa đất vào cốc nước, khuấy mạnh rồi dừng khuấy và quan sát; gấp giấy lọc đặt vào phễu; gạn lấy lớp nước phía trên (nước gạn), rót từ từ đến hết vào phễu lọc có giấy lọc, thu nước chảy ra ở cốc hứng (nước lọc). Nước lọc trong hơn nước gạn.
Tách dầu ăn khỏi nước: rót nước đến 1/4 chai nhựa, thêm dầu ăn đến 1/2 chai, đậy nắp, lắc mạnh; rót hỗn hợp ra phễu chiết, để yên vài phút cho tách lớp rồi mở từ từ khoá phễu cho nước (lớp dưới) chảy xuống cốc.
Mở rộng
Máy lọc nước gia đình chứa các lõi lọc, trong lõi lọc có cột lọc với khe màng lọc có kích thước khác nhau; các hạt tạp chất được giữ lại và chỉ cho nước đi qua.
- Nam châm hút được sắt, nên dùng để tách mạt sắt khỏi bột gỗ hay cát.
- Sàng, rây tách hạt to khỏi hạt nhỏ, như sàng gạo.
- Chưng cất dựa vào nhiệt độ sôi khác nhau: đun nước biển, hơi nước bay lên rồi ngưng tụ thành nước ngọt.
Nhà máy nước ở Việt Nam dùng nhiều bước: lắng, lọc, khử trùng rồi mới đưa nước sạch đến từng nhà.