Bài 12. Một số vật liệu
Mỗi vật liệu như kim loại, thuỷ tinh, nhựa, gốm sứ, cao su, gỗ có tính chất riêng nên được dùng cho những mục đích phù hợp; cần sử dụng vật liệu tiết kiệm, an toàn.
Vật liệu
Từ xa xưa, con người đã biết dùng vật liệu tự nhiên như đá và gỗ làm dụng cụ lao động, săn bắt, xây nhà, đóng tàu thuyền... Sau đó, con người chế tạo ra các vật liệu không có trong tự nhiên như gốm, sứ, thuỷ tinh, kim loại, nhựa... Gang, thép (chứa sắt) được dùng làm ống dẫn, vỏ tàu thuyền, khung nhà, cầu cống...
Tính chất và ứng dụng của vật liệu
Mỗi loại vật liệu có các tính chất khác nhau. Cần dựa vào các tính chất này để lựa chọn vật liệu làm những vật dụng mong muốn. Ví dụ: dây dẫn điện bằng kim loại cần được bọc nhựa cách điện để tránh bị điện giật; nồi nấu bằng kim loại có quai bằng gỗ hoặc nhựa (dẫn nhiệt kém) để tránh bị bỏng khi cầm.
| Vật liệu | Ứng dụng | Tính chất |
|---|---|---|
| Kim loại | Dây dẫn điện, nồi đun nấu, cầu, cống, khung nhà, cửa... | Có ánh kim, dẫn điện tốt, dẫn nhiệt tốt, có thể kéo thành sợi và dát mỏng, cứng và bền, có thể bị gỉ |
| Thuỷ tinh | Bình hoa, chai lọ, cửa kính... | Trong suốt, cho ánh sáng đi qua, dẫn nhiệt kém, không dẫn điện, cứng nhưng giòn, dễ vỡ |
| Nhựa | Ghế ngồi, ống dẫn nước, tấm lợp... | Dẻo, nhẹ, không dẫn điện, dẫn nhiệt kém, không bị ăn mòn, dễ bị biến dạng nhiệt |
| Gốm, sứ | Chum vại, bát đĩa, chậu hoa... | Không bị ăn mòn, dẫn nhiệt kém, hầu như không dẫn điện, cứng nhưng giòn, dễ vỡ |
| Cao su (tự nhiên hoặc nhân tạo) | Lốp xe, găng cao su, đệm... | Đàn hồi, bền, không dẫn điện và nhiệt, không thấm nước, dễ cháy |
| Gỗ | Làm nhà, khung cửa, bàn, ghế, tủ... | Bền, chịu lực tốt, dễ tạo hình, dễ cháy, có thể bị mối mọt |
Tìm hiểu khả năng dẫn điện: lắp mạch gồm pin, công tắc, bóng đèn và hai kẹp; kẹp lần lượt từng đồ vật vào hai kẹp. Đèn sáng thì vật liệu dẫn điện, đèn không sáng thì vật liệu không dẫn điện (cách điện).
Tìm hiểu khả năng dẫn nhiệt: đặt các thìa bằng kim loại, sứ, nhựa, gỗ vào bát nước nóng rồi vào nước đá, sau 2 – 3 phút dùng tay cầm vào cán thìa để nhận xét. Cẩn thận tránh bị bỏng nước nóng.
Thu gom rác thải và tái sử dụng đồ dùng trong gia đình
Nhiều đồ dùng cũ hoặc hỏng (đồ điện, chai lọ, túi đựng...), rau quả, thực phẩm hỏng hay dư thừa có thể được sử dụng lại với mục đích khác hoặc được gom lại để tái chế. Hạn chế rác thải, phân loại rác khi bỏ đi là những hành động thiết thực để bảo vệ môi trường.
Mở rộng
Chu trình 3R: Reduce (giảm thiểu việc sử dụng), Reuse (tái sử dụng), Recycle (tái chế). Những chai nhựa có kí hiệu số 1 (PETE) là loại nhựa chỉ dùng một lần, không nên tái sử dụng vì có thể làm hoà tan các hoá chất cấu tạo nên chúng, gây độc hại cho cơ thể.
Ở nhiều nơi tại Việt Nam, người dân thu gom chai nhựa, lon nhôm đem bán phế liệu. Lon nhôm tái chế tiết kiệm rất nhiều năng lượng so với làm từ quặng.
Gốm Bát Tràng (Hà Nội), gốm Bình Dương, gốm Chu Đậu là những làng nghề dùng đất sét nung thành đồ gốm nổi tiếng.