Bài 5. Đo chiều dài

Đo chiều dài cần chọn thước phù hợp với GHĐ và ĐCNN, thực hiện đúng 5 bước đo; có thể vận dụng để đo thể tích.

Đơn vị độ dài

Trong Hệ đơn vị đo lường hợp pháp của nước ta, đơn vị độ dài là mét, kí hiệu là m. Một số đơn vị đo độ dài khác thường gặp:

Đơn vị	Quan hệ với mét
1 milimét (mm)	= 0,001 m (1 m = 1 000 mm)
1 xentimét (cm)	= 0,01 m (1 m = 100 cm)
1 đềximét (dm)	= 0,1 m (1 m = 10 dm)
1 kilômét (km)	= 1 000 m (1 m = 0,001 km)

Dụng cụ đo chiều dài

Tuỳ theo mục đích đo lường, người ta dùng các loại thước khác nhau: thước thẳng, thước dây, thước cuộn, thước kẹp (thước cặp)...

Trước khi đo, cần lưu ý giới hạn đo (GHĐ) và độ chia nhỏ nhất (ĐCNN) của thước để chọn thước phù hợp với kích thước và hình dạng của vật cần đo. GHĐ của thước là độ dài lớn nhất ghi trên thước. ĐCNN của thước là độ dài giữa hai vạch chia liên tiếp trên thước.

Mẹo: Nên chọn dụng cụ đo có GHĐ lớn hơn giá trị cần đo một chút để chỉ đo một lần. Muốn đo tới đơn vị đo nào, nên chọn dụng cụ đo có ĐCNN bằng đơn vị đo đó.

Cách đo chiều dài

Đặt vạch 0 trùng một đầu vật, nhìn vuông góc với thước

Bước 1: Ước lượng chiều dài cần đo để chọn thước đo thích hợp.
Bước 2: Đặt thước dọc theo chiều dài cần đo, vạch số 0 của thước ngang với một đầu của vật.
Bước 3: Mắt nhìn theo hướng vuông góc với cạnh thước ở đầu kia của vật.
Bước 4: Đọc kết quả đo theo vạch chia gần nhất với đầu kia của vật.
Bước 5: Ghi kết quả đo theo ĐCNN của thước.

Ghi nhớ: Ước lượng trước khi đo giúp ta chọn được thước phù hợp. Kết quả đo nên ghi theo ĐCNN của thước: thước có ĐCNN 1 mm thì ghi đến phần mm.

Thực hành đo chiều dài và độ dày quyển sách

Ước lượng chiều dài, độ dày của sách rồi chọn dụng cụ đo; ghi tên dụng cụ, GHĐ, ĐCNN.
Đo và ghi kết quả vào bảng gồm ba lần đo (chiều dài l₁, l₂, l₃ và độ dày d₁, d₂, d₃).
Tính giá trị trung bình của các lần đo.

Vận dụng cách đo chiều dài vào đo thể tích

Đơn vị đo thể tích thường dùng là mét khối (m³) và lít (L): 1 m³ = 1 000 L; 1 mL = 1 cm³.

Vật rắn không thấm nước, bỏ lọt bình chia độ: đổ nước vào bình chia độ, đọc thể tích V₁; thả vật chìm hẳn vào nước, đọc thể tích V₂. Thể tích vật là V₂ − V₁.
Vật rắn không thấm nước, không bỏ lọt bình chia độ: dùng bình tràn đầy nước, thả vật vào, hứng phần nước tràn ra bình chứa rồi đo thể tích phần nước đó bằng bình chia độ.

Mở rộng

Từ năm 1960, các nhà khoa học chính thức sử dụng hệ thống đơn vị đo lường quốc tế, gọi tắt là hệ SI (viết tắt từ tiếng Pháp Système International d'unités).

Một số nước dùng đơn vị đo độ dài khác: 1 in (inch) = 2,54 cm; 1 dặm (mile) = 1 609 m (khoảng 1,6 km). Màn hình ti vi thường được ghi kích thước bằng inch.

Ở Việt Nam, thợ may dùng thước dây, thợ xây dùng thước cuộn. Quốc lộ 1A dài khoảng 2 300 km, được đo bằng các thiết bị chuyên dụng chứ không phải thước kẻ.